Giriş
Yapay zekâ (YZ), her alanda olduğu gibi hukuk alanını da hızla dönüştüren bir teknoloji olarak öne çıkmaya başlamıştır. Hukuk uygulamalarında doküman incelemeden yasal analizlere, dava stratejilerinden insan haklarının korunmasına kadar geniş bir etki alanı bulunmaktadır. Ancak bu dönüşüm, hem yeni imkânlar yaratmakta hem de hukuk sistemleri için önemli riskler ve hukuki sorunlar ortaya çıkarmaktadır.
1. Hukukta Yapay Zekâ Kullanımının Başlıca Fırsatları
a) Verimlilik ve Erişim
YZ araçları, hukuki araştırma, belge tarama ve özetleme gibi tekrar eden işleri büyük ölçüde hızlandırabilir. Bu sayede hukukçular daha stratejik ve yaratıcı görevlere odaklanabilirler.
- Bir Harvard çalışması, hukuk bürolarının YZ’yi benimsemesinin verimliliği artırdığını, belgelerin sınıflandırılmasında ve analizinde zaman tasarrufu sağladığını ortaya koymaktadır.
- Benzer şekilde, Berkeley tarafından yapılan bir saha çalışması, YZ araçlarıyla çalışan avukatların verimliliklerinin belirgin ölçüde arttığını göstermiştir.
Bu verimlilik artışı, özellikle düşük gelirli bireylerin adalete erişiminde potansiyel iyileşmelere yol açabilir.
2. Riskler ve Zorluklar
a) Yanlış veya Yanıltıcı Bilgi Üretimi (Hallüsinasyon Riski)
YZ sistemleri, özellikle eğitim verilerinin sınırlılıklarından dolayı yanlış veya uydurma bilgiler (“hallüsinasyon”) üretebilir. Bu durum, hukuki belgelerde yanlış içtihatlara veya hatalı verilere dayanılmasına yol açabilir.
- Harvard Undergraduate Law Review’da yer alan bir makalede, bir avukatın YZ’ye dayalı araştırma kullanarak hatalı içtihatlar sunduğu ve bunun önemli hukuki sonuçlar doğurduğu örneği tartışılmaktadır.
- Ayrıca, hukuk profesyonellerinin YZ tarafından üretilen yanıtları doğrulamaması nedeniyle yaptırımlarla karşılaştığı vakalar da haberlere yansımıştır.
Bu risk, YZ sistemlerinin mutlaka insan denetimi ve doğrulamasıyla birlikte kullanılmasını gerekli kılmaktadır.
b) Adalet ve İnsan Hakları Açısından Endişeler
YZ’nin karar destek sistemleri ve algoritmik risk değerlendirmeleri, tarafsızlık ve adalet ilkelerine zarar verebilir; özellikle eğitim verilerindeki önyargılar bu sistemlerin hatalı veya ayrımcı kararlar üretmesine yol açabilir.
- Harvard Law School’un çalışması, YZ’nin insan hakları üzerindeki etkilerini inceleyerek veri temelli sistemlerin mevcut toplumsal eşitsizlikleri pekiştirme potansiyeline dikkat çekmektedir.
Bu nedenle YZ’nin hukuki kullanımlarında eşitlik, önyargı karşıtı düzenlemeler ve insan hakları normlarının önceliklendirilmesi gerekmektedir.
3. Hukuk Devleti ve Yargı Bağlamındaki Değişimler
a) Yargı Süreçlerinde Yapay Zekanın Kullanımı
Yapay zekâ, idari süreçlerde belge sınıflandırma, risk analizi ve tahmine dayalı analizler gibi görevlerde kullanılmaktadır. Bu durum, yargı süreçlerinin etkinliğini artırabilir ancak aynı zamanda hukuki sorumluluk ve hesap verebilirlik sorularını da gündeme getirebilecektir.
b) Yapay Zeka ve Hukuki Muhakeme
Bazı akademik çalışmalar, yapay zekânın hâkimlik gibi kritik karar mekanizmalarında tek başına kullanılmasının hukuk devleti ilkeleriyle çelişebileceğini belirtmektedir. Özellikle hukuki muhakemenin normatif değerlendirme süreçlerinin insan odaklı olması gerektiği vurgulanmaktadır.
4. Hukuki Çerçeve ve Düzenleme İhtiyacı
a) Mesleki Etik ve Yapay Zeka Düzenlemeleri
YZ’nin hukuk alanında etkileri, sadece teknolojik değil aynı zamanda hukuki ve etik düzenlemelerle de sınırlandırılmalıdır. Yakın zamanda Kaliforniya Senatosu, avukatların YZ tarafından üretilen hukuki materyalleri kullanmadan önce doğrulamalarını zorunlu kılan bir düzenleme kabul etmiştir.
Bu tür düzenlemeler, YZ kullanımının şeffaf, adil ve hesap verebilir olmasını desteklerken, mesleki sorumlulukları da netleştirmektedir.
5. Sonuç ve Değerlendirme
Yapay zekâ hukukun birçok alanında büyük fırsatlar sunarken aynı zamanda ciddi riskleri de beraberinde getirir.
Fırsatlar:
- Hukuki süreçlerin hızlanması ve daha verimli hale gelmesi, veriye dayalı analizlerin güçlendirilmesi.
Riskler:
- Yanlış bilgi üretme, önyargıların pekişmesi, insan denetiminin azaltılması.
Bu nedenle Yapay Zeka’nın hukuka entegrasyonu, yalnızca teknolojik kullanımdan ibaret olmamalı; hukuki düzenlemeler, etik ilkeler ve insan odaklı denetim mekanizmaları ile desteklenmelidir.
Kaynakça (Tam İçerikler İçin Tıklayınız)
Artificial Intelligence & Human Rights: Opportunities & Risks — Harvard Law School.
The Perils of Artificial Intelligence in Law — Harvard Undergraduate Law Review.
Yapay Zekânın İdari Yargı Üzerindeki Etkileri — Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi.
Hukuk devleti perspektifinden yargıda yapay zekâ uygulamaları
Artificial intelligence applications in the judiciary from the rule of law perspective-HALİL ÇİÇEKFİDAN
© Av. Ömer Faruk Akbaş – Tüm hakları saklıdır.